The coalition of the willing: vier partijen verrassend eensgezind, SGP‑CU principieel op afstand

16 juli 2026 • 17:00 door Willem Schneider

Door de veranderende bevolkingssamenstelling en de nieuwe generatie Ambachters die andere opvattingen meebrengt, verschuift ook het bestuurlijk denken in onze gemeente. De gemeenteraadsverkiezingen van maart en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen vormden dé momenten waarop die wens tot vernieuwing zichtbaar werd. Met het nieuwe coalitieprogramma kiest het gemeentebestuur voor verantwoord vernieuwen: moderniseren waar het kan, maar altijd binnen de grenzen van een dorp dat weinig ruimte heeft en zijn groene karakter wil behouden. Het is een koers die nuchter én ambitieus is, en op meerdere punten duidelijk breekt met het verleden.

Koerswijziging ten opzichte van 2022–2026
Zo wijkt het nieuwe programma wijkt op verschillende thema’s af van de periode 2022–2026: De zondagsopenstelling maakt Ambacht liberaler, terwijl het asielbeleid juist strenger wordt begrensd. De afvalinzameling wordt vernieuwd en de gele zak verdwijnt. De bestuursstijl wordt opener en zichtbaarder, met meer nadruk op participatie en het verminderen van regeldruk. Duurzaamheid blijft belangrijk, maar wordt realistischer ingevuld, met betaalbaarheid als randvoorwaarde. Tegelijkertijd blijft de kern overeind: Ambacht blijft een groene, veilige en financieel gezonde gemeente die inzet op leefbaarheid, regionale samenwerking en kansen voor starters en ouderen. De continuïteit in deze thema’s laat zien dat de nieuwe coalitie voortbouwt op een stevige basis, maar wel met andere prioriteiten.

Wie verder kijkt, ziet vooral hoe vier verkiezingsprogramma’s — Realistisch Ambacht, Gemeente Belangen, VVD en D66 — samenkomen in één verhaal. Het voelt niet als een compromis, maar als een ‘gedeelde richting.’ De partijen verschillen in toon en accenten, maar inhoudelijk liggen ze opvallend dicht bij elkaar. Dat blijkt in vrijwel elk hoofdstuk, al zijn er ook witte vlekken die om nadere uitwerking vragen.

Coalitieprogramma: per hoofdstuk ingezoomd
Als we dan inzoomen op de verschillende onderwerpen, zie ik het onderstaande beeld: Er wordt veel onderzocht, er komen verschillende ‘visies’, bij het asielbeleid zie ik toch een soort middenweg.

1.  Woningbouw en verdichting

De overeenstemming is het duidelijkst bij de woningbouw. Alle partijen erkennen dat Ambacht weinig ruimte heeft en dat verdichting noodzakelijk is. Het coalitieprogramma kiest daarom voor minder bouwen en meer beheren, voor seniorenhofjes en zorgwoningen, voor dertig procent sociale huur en voor beperkte hoogbouw waar dat ruimtelijk past.

De lijn is helder, maar het parkeerbeleid blijft vaag. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor parkeerplaatsen voor bestelbussen, terwijl de huidige parkeerdruk — bijvoorbeeld rond De Schoof door het project Ambachtse Lint — om concrete maatregelen vraagt op korte termijn. Ook ontbreekt de bredere ruimtelijke context, zoals een verwijzing naar de ontwerpnota Ruimte van de rijksoverheid of de gebiedsgericht uitwerking van de provinciale Ruimtelijke Koers.

2. Sociaal domein: preventie, jeugd en onderwijs

In het sociaal domein is de overeenstemming ook groot. Preventie wordt de hoofdlijn: problemen vroeg herkennen, klein houden en bureaucratie verminderen. De gemeente wil grip krijgen op de GR Sociaal en kiest voor een realistische, uitvoerbare aanpak. Ook bij jeugdbeleid komen de lijnen samen. Jeugdhulp moet dichtbij zijn, Jeugdhulp op School wordt uitgebreid, er komt een Visie Jeugd & Veiligheid en overlast wordt structureel aangepakt. Onderwijs krijgt een uitvoeringsgerichte benadering: de Onderwijsvisie wordt vertaald naar een agenda, het Integraal Huisvestingsplan wordt afgerond, de nieuwbouw van SOL Krommeweg wordt gerealiseerd en de terugkeer van voortgezet onderwijs wordt onderzocht. Dat laatste is ambitieus, gezien de moeizame discussies hierover begin deze eeuw.

3.  Economie: ondernemersvrijheid en zondagsopenstelling

Op economisch gebied overlappen VVD, Gemeente Belangen en Realistisch Ambacht sterk. Ondernemersvrijheid, minder regels en een toekomstbestendige lokale economie vormen de rode draad. D66 voegt innovatie en lage lasten toe. Het coalitieprogramma kiest voor zondagsopenstelling, minder regeldruk, een nieuw Actieplan Lokale Economie en revitalisering van bedrijventerrein De Sandeling.
De keuze voor zondagsopenstelling is bewust: de winkelier bepaalt, niet de gemeente. Het is een besluit dat bestuurlijk en politiek gezien niet meer zal worden teruggedraaid, en vormt een duidelijke koerswijziging ten opzichte van de vorige periode 

4.  Asielbeleid: begrensd

Het asielbeleid is een compromis dat leunt op de strengere lijn van Realistisch Ambacht en VVD, maar de sociale nuance van D66 en Gemeente Belangen niet vergeet. Opvang blijft op het water, er komen geen nieuwe locaties, integratie blijft belangrijk en een participatietraject wordt verplicht. De grenzen worden strikter bewaakt, maar de menselijke maat blijft aanwezig.

5.  Duurzaamheid: groen, klimaatadaptatie en energietransitie

Duurzaamheid krijgt een realistische invulling. Vergroening, tegels eruit, waterberging, klimaatadaptatie en een warmtenet met vrijwillige aansluiting vormen de hoofdlijn. Het is een groene koers die betaalbaar moet blijven. Wel ontbreekt een verwijzing naar samenwerking met het waterschap Hollandse Delta, terwijl dat voor klimaatadaptatie en waterbeheer en -bescherming essentieel is.

6.  Afvalbeleid: het meest zichtbare verschil

Het afvalbeleid is het thema waar de verschillen tussen partijen het meest zichtbaar zijn. D66 wilde de gele zak behouden, Gemeente Belangen wilde modernisering, Realistisch Ambacht wilde minder zwerfafval en meer gebruiksgemak en de VVD wilde efficiëntie. Het coalitieprogramma kiest voor een duidelijke koerswijziging: de gele zak verdwijnt, de PMD‑systematiek wordt vernieuwd, milieuwinst moet behouden blijven, lasten mogen niet stijgen, het straatbeeld moet schoner worden en nascheiding wordt waar mogelijk toegepast.

Hier maakt de coalitie dus een keuze, die niet in elk verkiezingsprogramma even sterk aanwezig was.

Spagaat SGP-CU: ‘kritische bondgenoot’
Eén fractie staat duidelijk anders in het nieuwe coalitieprogramma dan de vier coalitiepartners: de SGP‑ChristenUnie. Bij de behandeling van de Kadenota klonk groeiende onzekerheid over de komende bestuursperiode, vooral door de smalle meerderheid waarop het nieuwe college moet steunen. De fractie wil een kritische maar constructieve rol vervullen, afhankelijk van financiële degelijkheid, zorg voor kwetsbaren en het overeind houden van de zondagsrust.
Die voorwaardelijkheid werd zichtbaar bij de benoeming van de vier wethouders: de SGP‑CU stemde als enige fractie blanco, niet vanwege de personen, maar vanwege het voorgestane beleid. Realistisch Ambacht reageerde fel op Facebook en stelde dat de SGP‑CU “het drie dagen later na de behandeling van de Kadernota helaas niet over haar hart kon verkrijgen om steun uit te spreken voor het nieuwe college.”

Inderdaad, het is de vraag of deze onthouding bijdraagt aan de ‘constructieve rol’ van de nieuwe oppositiefractie. Het geen vertrouwen geven bij de start is jammer, want inhoudelijk ligt de SGP‑ChristenUnie dichter bij de coalitie dan het politieke beeld soms suggereert: preventie, zorgvuldigheid, financiële stabiliteit en leefbaarheid zijn gedeelde uitgangspunten. Maar op punten waar de coalitie kiest voor verandering, blijft de SGP‑CU principieel. De zondagsopenstelling is daarvan het duidelijkste voorbeeld.

SGP-CU: stemt niet voor of tegen collegeleden; staat deze fractie er werkelijk blanco in? Of is ze een 'kritische bondgenoot', die zichzelf door haar stemgedrag bij de aanvang van de raadsperiode op achterstand zet?  

Coalitie beschermt SGP-CU tegen verlies geloofwaardigheid
Daarbij komt een punt, dat vaak onderbelicht is gebleven: de andere partijen hebben de SGP‑ChristenUnie eigenlijk beschermd tegen een rol, die hun geloofwaardigheid zou hebben beschadigd. Door de koopzondag níet als ‘vrije kwestie’ te behandelen, voorkwamen zij dat de SGP‑ChristenUnie in een college zou belanden dat een principiële keuze uitvoert die haaks staat op hun eigen overtuigingen. Dat klinkt misschien hard, maar dit was in feite een noodzakelijke insteek van de vier coalitiepartijen: in een coalitie die zondagsopenstelling invoert, kan mijn inziens geen SGP‑wethouder aanwezig zijn. Anders zou die wethouder permanent in een spagaat belanden.

Stabiliteit boven symboliek
Die bescherming werkt twee kanten op. De coalitie bewaakte haar eigen consistentie, maar voorkwam tegelijk dat de SGP‑ChristenUnie in een positie zou komen waarin zij voortdurend moet uitleggen waarom zij meewerkt aan beleid dat hun achterban als principiële breuk ervaart. In die zin hebben de coalitiepartijen de SGP‑CU behoed voor een rol die hun geloofwaardigheid had uitgehold en daarmee de bestuurlijke stabiliteit versterkt.

Kritische bondgenoot in krappe raad
Zo ontstaat een scherp spanningsveld: een coalitie die inhoudelijk breed samenvalt, en een SGP‑CU die veel van die inhoud deelt, maar op cruciale punten principieel afstand houdt. In een raad met een krappe meerderheid is die rol relevant. De fractie lijkt geen tegenstander, maar een kritische bondgenoot: steun waar het kan, waarschuwingen waar het moet. Uiteindelijk zijn het bij belangrijke stemmingen niet de SGP‑CU, maar de coalitiepartijen zelf, eventueel aangevuld met PRO, Lijst 8 of het CDA, die de doorslag geven. Dit is een totaal ander politiek landschap dan bijvoorbeeld in 2010 toen de SGP-CU als gevolg van persoonlijke tegenstelling tussen hun toenmalige wethouder en zijn VVD-college haar ene coalitiepartner (de VVD) in wisselde voor de PvdA. En: bovendien vanuit haar machtspositie zelfs 1,5 fte aan wethouders binnen wist te halen! Nu bestaat er dus een spiegelbeeld: een soort „Umwertung aller Werte"... In proces, positie én inhoud.   

Zomerreces
Nu volgt eerst het zomerreces. Daarna wordt het coalitieprogramma besproken. Ik ben benieuwd naar het collegeprogramma en het overzicht van de uitvoering. Een zomerse vakantie toegewenst! Op 15 september staat de behandeling van dit programma op de agenda van de gemeenteraad om besproken te worden. 

In deze bijlage staan de verschillen tussen de twee coalitieprogramma’s in de periode 2022-2030

Zondagsrust / winkeltijden

Asiel

Afvalbeleid

Bestuursstijl en participatie

Economie & ondernemen

Wonen & ruimtelijke ontwikkeling

Onderwijs & Jeugd