De stille revolutie van afsplitsing(en) en voorkeurstemmen
De nieuwe gemeenteraad is geïnstalleerd, de oude heeft afscheid genomen, de eerste afsplitsing heeft inmiddels plaatsgevonden. Met een vooruitziende blik eindigde burgemeester Patrick van der Giessen de eerste raadsvergadering namelijk met de woorden: “In de loop van de komende periode zullen er wat krasjes en vlekken op de beeldschermen ontstaan, Maar dat is niet erg, want het is een gebruiksvoorwerp. Het is wel aan ons allemaal om zo af en toe het een beetje op te poetsen. Dat is wel aan u besteed…” En ja wel: zijn woorden waren nog niet aan het papier toevertrouwd of de eerste afsplitsing (‘krasje’’ of ‘vlekje’) vond in de Ambachtse raad al plaats. Een record in de tijd (1,5 uur na de beëdiging), maar niet uniek voor Ambacht. In 2019 scheidde Oene Doevendans zich bijvoorbeeld van de VVD-fractie af om zijn avontuur met Realistisch Ambacht te beginnen.
Maar wie denkt dat verkiezingen vooral een strijd zijn tussen partijen, mist het echte verhaal. Want zodra je inzoomt op de voorkeurstemmen, ontvouwt zich een veel menselijker verkiezing dan de uitslag in zetels laat zien. Achter elk vakje dat is aangekruist, schuilt een keuze voor een persoon en die keuzes vertellen dit jaar meer dan ooit. En achter afsplitsingen zitten ook persoonlijke keuzes…
In meerdere partijen kozen kiezers opvallend vaak voor iemand anders dan de lijsttrekker. Dat is geen detail, maar een signaal. Persoonlijke zichtbaarheid, lokale worteling en herkenbaarheid blijken minstens zo belangrijk als de partijnaam bovenaan het stembiljet.
Het meest uitgesproken voorbeeld is echter GL/PvdA. Met bijna 72% voorkeurstemmen is dit de partij waar de lijsttrekker het minst dominant was. Binnen die grote groep voorkeurstemmen springt één naam er ver bovenuit: Marjan Sierat, die circa 42% van alle niet‑lijsttrekkerstemmen kreeg.
Dat is uitzonderlijk hoog en suggereert dat zij een sterk persoonlijk profiel heeft dat kiezers aanspreekt, misschien zelfs sterker dan de lijsttrekker zelf.
Marjan Sierat: circa 42% van alle niet‑lijsttrekkerstemmen GL/PvdA
Ook Realistisch Ambacht (RA) scoorde hoog. Bij RA bijvoorbeeld stemde zo’n 40% niet op de lijsttrekker, en een aanzienlijk deel daarvan ging naar Sabrina van Rosmalen. Zij wist 18% van alle voorkeurstemmen binnen de partij te verzamelen. Dat wijst op een kandidaat die een herkenbare positie heeft binnen de achterban.
Bij Gemeente Belangen (GB) is eveneens een duidelijke voorkeurskampioen zichtbaar. Marjet Vogelaar trekt bijna 30% van de voorkeurstemmen naar zich toe, wat duidt op een stevige persoonlijke achterban. Hetzelfde patroon zien we bij CDA, waar Corine van Driel 26% van de voorkeurstemmen ontvangt, en bij D66, waar Margreet van Herpen met zo’n 23% eveneens een prominente rol speelt.
Zelfs bij partijen waar het totale aandeel voorkeurstemmen lager ligt, zoals EVA (30%), zien we dat één kandidaat — Arno Stam, met 16% — een aanzienlijk deel van die stemmen naar zich toetrekt. Dat laat zien dat ook in kleinere partijen individuele aantrekkingskracht een rol speelt.
De SGP‑ChristenUnie laat in de voorkeurstemmen een opvallend evenwichtig patroon zien. Bijna de helft van de kiezers stemt niet op de lijsttrekker, maar die voorkeuren concentreren zich niet op één dominante kandidaat. Erik van Hartingsveldt en Annelies Dorst delen de persoonlijke steun vrijwel gelijkmatig, en dat maakt de partij uniek in het lokale landschap. Dorst vertegenwoordigt namelijk het smaldeel van de ChristenUnie in de gecombineerde fractie.
Bij de VVD is het beeld vergelijkbaar: Jauharina Oelfke ontvangt bijna 20% van de voorkeurstemmen, wat aangeeft dat ook daar een herkenbare kandidaat de partij extra kleur geeft.
Conclusie
Wat opvalt, is dat de verkiezing niet alleen een strijd tussen partijen was, maar ook tussen personen binnen die partijen. In veel gevallen lijken kiezers bewust te hebben gekozen voor kandidaten die zij kennen, vertrouwen of waarderen, los van de lijstvolgorde. Het beeld is ook dat vooral veel vrouwen voorkeurstemmen behalen.
Het resultaat is een politiek landschap, waarin persoonlijke reputatie en lokale zichtbaarheid minstens zo belangrijk blijken als de partijnaam op het stembiljet.
Na dit globale beeld, duiken we in de voorkeurstemmen van de kiezers per wijk: het Centrum, de Krommeweg en de Volgerlanden.
De voorkeurstemmen in wijk Centrum laten een opvallend consistent beeld zien: kiezers in deze traditioneel confessionele wijk kiezen nadrukkelijk voor vertrouwde gezichten. Uit de tellingen blijkt dat Marjet Vogelaar (Gemeente Belangen) in meerdere stembureaus uitgroeit tot één van de sterkste voorkeurstemmers van de hele wijk.
Marjet Vogelaar, een oudere en lokaal zeer bekende kandidaat, weet in verschillende stembureaus richting de vijftig procent van de stemmen binnen haar eigen lijst te behalen. Haar hoge scores sluiten naadloos aan bij het karakter van de wijk, waar persoonlijke bekendheid, langdurige betrokkenheid en herkenbaarheid zwaar wegen in het stemgedrag.
Opvallend is daarnaast de sterke positie van de nieuwe GL/PvdA-kandidaat Marjan Sierat. Zij wist in alle stembureaus rond de veertig procent van de lijststemmen te behalen.
Zoals bekend maken CDA en SGP-ChristenUnie gebruik van het confessionele profiel van Centrum. Hun kandidaten ontvangen stabiele voorkeurstemmen, vooral in de bureaus waar de traditionele achterban het sterkst vertegenwoordigd is. In sommige stembureaus haalt nieuwkomer en CDA-kandidaat Corine van Driel zelfs opvallend hoge percentages.
Partijen als VVD, RA en D66 blijven in Centrum duidelijk achter in persoonlijke voorkeur. Hun kandidaten ontvangen vooral lijststemmen, wat past bij partijen die in traditionele wijken minder vanzelfsprekend geworteld zijn. D66 valt bovendien op door de hoge scores van verschillende kandidaten per stembureau, waardoor geen enkele naam een herkenbaar wijkbreed profiel opbouwt.
Tot slot laat EVA zien dat ook een kleine partij in de wijk stevig kan wortelen. In enkele stembureaus behaalt de partij relatief hoge voorkeurstempercentages, wat wijst op een hechte, persoonsgebonden achterban. Bij SGP-ChristenUnie is de steun stabiel, maar minder uitgesproken persoonsgericht.
Wijk Centrum stemt traditioneel, maar niet star. De voorkeurstemmen tonen een wijk die waarde hecht aan vertrouwen, herkenning en continuïteit, maar waarin persoonlijke reputatie ideologische grenzen kan overstijgen. De inzet van Marjet Vogelaar onderstreept hoe belangrijk lokale verbondenheid blijft in deze confessionele kern van de gemeente.
Uitslag wijk Krommeweg
De verkiezingsuitslag in de wijk Krommeweg laat dit jaar een uitgesproken menselijk patroon zien. Niet de partijlogo’s, maar de namen op de lijst bepalen het verhaal. De voorkeurstemmen laten zien hoe sterk bewoners zich verbinden met kandidaten die ze kennen, zien of vertrouwen, en dat verschilt per plek in de wijk.
In De Kruidhof, het wooncomplex in de wijk, valt vooral op dat Annelies Drost binnen de gecombineerde fractie van SGP-ChristenUnie de meeste voorkeurstemmen krijgt. Haar naam wordt hier vaker aangekruist dan die van haar fractiegenoten. In dit specifieke stembureau is zij duidelijk het gezicht van de fractie.
In De Ridderhal, de sporthal die voor veel bewoners een vertrouwde ontmoetingsplek is, verschuift het beeld subtiel. Ook hier krijgt Drost steun, maar andere partijen en kandidaten drukken er sterker hun stempel op. De Ridderhal laat een bredere spreiding van voorkeuren zien, alsof de wijk daar meer als geheel stemt dan als buurt.
De Luchtbode, het gebouw van de postduivenvereniging, heeft weer een heel eigen dynamiek. Hier vallen vooral de uitschieters van EVA op. Sommige EVA kandidaten worden opvallend vaak aangekruist, maar achter die pieken schuilt een nuance: het gaat om kleine aantallen kiezers. Een paar extra stemmen kunnen hier al een zichtbaar effect hebben. De pieken van EVA zeggen daarom vooral iets over lokale netwerken en persoonlijke contacten, minder over een brede electorale trend.
Tussen deze locaties in bewegen partijen als GroenLinks/PvdA en RA, die in meerdere stembureaus stevig worden aangekruist. Hun steun is breder verspreid en lijkt minder afhankelijk van één specifieke buurt. Het zijn partijen die in Krommeweg profiteren van herkenbare gezichten én een consistente aanwezigheid in de wijk.
Wat vooral opvalt, is hoe sterk de vier stembureaus van elkaar verschillen. De Kruidhof stemt anders dan De Ridderhal, en De Luchtbode heeft weer een heel eigen ritme. Het maakt Krommeweg tot een wijk die niet als één geheel stemt, maar als een verzameling van kleine politieke culturen. In sommige straten is een kandidaat een vertrouwd gezicht, een paar honderd meter verderop nauwelijks bekend.
De uitslag laat daarmee een wijk zien waar politiek dichtbij is. Niet abstract, niet op afstand, maar geworteld in persoonlijke relaties. In Krommeweg wint wie zichtbaar is, én wie door de wijk wordt herkend.
De Volgerlanden laat zich in de verkiezingsuitslag kennen als een wijk waar bewoners niet alleen op partijen stemmen, maar vooral op mensen die ze herkennen. De voorkeurstemmen vormen geen rechte lijn, maar een fijnmazig patroon van buurten, gebouwen en sociale netwerken.
In De Ark begint dat beeld al zichtbaar te worden. Binnen SGP‑ChristenUnie verdelen Annelies Dorst en Erik van Hartingsveldt de persoonlijke steun bijna gelijkmatig. Maar zodra je de wijk inloopt, verschuift dat beeld. In de Sophiahal en Sophiastaete is het juist Dorst die duidelijk meer persoonlijke steun krijgt, terwijl Van Hartingsveldt in De Voorn sterker naar voren komt. De fractie beweegt in De Volgerlanden dus niet als één blok, maar als twee kandidaten die elk hun eigen deel van de wijk aanspreken.
Bij GB is het patroon consistenter. Marjet Vogelaar wordt in vrijwel alle stembureaus het vaakst aangekruist, met sterke steun in Yulius en de Sophiahal. Haar naam lijkt in De Volgerlanden een vaste waarde: niet overal even dominant, maar wel overal herkenbaar. Het is een steun die breder is dan één buurt en die doet denken aan het profiel dat GB ook in Krommeweg liet zien.
GroenLinks/PvdA laat een ander soort stabiliteit zien. Marjan Sierat worden in bijna alle stembureaus opvallend vaak persoonlijk gesteund. In De Zalmhaven, Blije Borgh en De Voorn is haar naam zelfs de meest aangekruiste binnen de partij. De Volgerlanden lijkt daarmee een wijk waar de linkse lijst profiteert van kandidaten die zichtbaar zijn in het dagelijks leven van bewoners. Dat is een patroon dat sterk lijkt op wat we eerder zagen in Krommeweg.
Bij Realistisch Ambacht (RA) is het beeld gemengd. Sabrine van Rosmalen wordt overal aangekruist, maar nergens zo massaal als in Krommeweg. In De Volgerlanden is haar steun breder verspreid, minder afhankelijk van één locatie. De Volgerlanden kiest bij RA meer partijvast dan persoonsgericht.
CDA laat juist een opvallend persoonlijk profiel zien. Corine van Driel wordt in bijna alle stembureaus het vaakst aangekruist binnen de partij, met name in Sophiastaete en De Voorn. Haar naam duikt overal op, nooit als uitschieter maar wel als constante factor. Dat maakt CDA in De Volgerlanden tot een partij met een herkenbaar gezicht, vergelijkbaar met het patroon in Centrum.
Bij D66 is het beeld grilliger. In Blije Borgh is Marcel de Groot de duidelijke favoriet, terwijl in andere stembureaus Margreet van Herpen of Marijke Gommans de meeste voorkeurstemmen krijgen. De partij beweegt in De Volgerlanden als een verzameling losse steunpunten: kleine clusters van kiezers die een specifieke kandidaat kennen. Dat lijkt sterk op het patroon in Krommeweg, waar D66 ook per locatie een ander gezicht had.
En dan is er EVA, dat in De Volgerlanden opnieuw piekt op plekken waar de aantallen klein zijn. In Blije Borgh en De Zalmhaven worden EVA‑kandidaten opvallend vaak aangekruist, maar het gaat om zo weinig stemmen dat één extra buurman al het verschil kan maken. De wijk laat daarmee hetzelfde beeld zien als in Krommeweg: EVA is geen brede beweging, maar een netwerk van persoonlijke relaties.
De Volgerlanden stemt daarmee als een wijk van buurten: herkenbare gezichten winnen, maar elk deel van de wijk kiest zijn eigen favoriet.
Volgerlanden: voorkeurstemmen vormen geen rechte lijn, maar een fijnmazig patroon van buurten, gebouwen en sociale netwerken.
