HENDRIK-IDO-AMBACHT – Tijdens een openbare bijeenkomst op 14 april 2026 presenteerde informateur Jan Heijkoop zijn eindrapport over de informatieronde die volgde op de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. De avond bood ruimte voor toelichting, vragen en reflectie door alle fracties. De bijeenkomst markeerde een belangrijk moment in de aanloop naar de coalitievorming, met een duidelijke aanbeveling van de informateur én een opvallende politieke opening door SGP/ChristenUnie.

Drie dominante thema’s
Heijkoop schetste een helder beeld van de gesprekken die hij de afgelopen weken voerde met alle partijen. Volgens hem werden de verkiezingen gedomineerd door drie thema’s: zondagsrust, duurzaamheid en afvalbeleid, en asielopvang. Deze onderwerpen vormden ook de grootste inhoudelijke verschillen tussen partijen.

Constructieve gesprekken
Toch viel de informateur vooral de constructieve houding op. “Partijen hebben op alle thema’s aangegeven dat compromissen mogelijk zijn,” aldus Heijkoop. Hij wees daarnaast op de verslechterde financiële situatie van de Drechtsteden, die volgens hem mogelijk vraagt om een extra wethouder met een regionale portefeuille. Dat past bij de opdracht om te komen tot “daadkrachtig bestuur”.

Drie coalitievarianten
In zijn rapport schetste Heijkoop drie mogelijke coalitievarianten:
Variant 1: Realistisch Ambacht + SGP/ChristenUnie + VVD + CDA (18 zetels)
Volgens Heijkoop de meest stabiele combinatie, die het beste recht doet aan de verkiezingsuitslag.
Variant 2: Realistisch Ambacht + Gemeentebelangen + VVD (+ eventueel CDA)
Deze variant heeft geen meerderheid en wordt door het CDA niet omarmd.
Variant 3: SGP/ChristenUnie + VVD + CDA + Gemeentebelangen (13 zetels)
Een voortzetting van de huidige coalitie, maar minder passend bij de verkiezingsuitslag, omdat Realistisch Ambacht buiten beeld blijft.

Op basis van alle gesprekken adviseert Heijkoop een coalitie van Realistisch Ambacht en SGP/ChristenUnie, aangevuld met één of twee partijen. De informateur zegt dat een vierde wethouder mogelijk is, omdat “gelet op de grote financiële ontwikkelingen dit mogelijk een extra wethouder rechtvaardigt” en dat een vierde wethouder “zwaar kan inzetten op beïnvloeding van de gemeenschappelijke regelingen.” Realistisch Ambacht geeft in een toelichting aan dat ze de portefeuille financiën en bedrijfsvoering ambieert. 

Doevendans: “Rustig, zorgvuldig en met oog voor vernieuwing”
Als grootste partij kreeg Realistisch Ambacht extra aandacht. Lijsttrekker Oene Doevendans, tevens beoogd formateur, hield zijn bijdrage kort maar betekenisvol. Hij benadrukte dat zijn partij de komende fase zorgvuldig wil ingaan.
Eerder in het proces had Realistisch Ambacht al duidelijk gemaakt dat de partij de langdurige dominantie van SGP/ChristenUnie en CDA van meer dan 30 jaar wil doorbreken. Dat punt is op verzoek van de partij stevig in het rapport opgenomen. Realistisch Ambacht ziet zichzelf als drager van een nieuwe bestuurscultuur, waarin openheid, vernieuwing en bredere betrokkenheid centraal staan.

​Doevendans: dominantie blok SGP/CU en CDA doorbreken 

Boudewijn (SGP/ChristenUnie): opening naar optie 3 ligt op tafel
Peter Boudewijn, fractievoorzitter van SGP/ChristenUnie, noemde het rapport “een herkenbare weergave” en sprak waardering uit voor de gespreksrondes. Zijn belangrijkste zorg betrof de omvang van een coalitie van 18 zetels. Hij vroeg zich af of er dan nog voldoende ruimte zou zijn voor een serieuze oppositie.
Daarna maakte Boudewijn een opvallende politieke opening. Hoewel zijn fractie met een open houding het gesprek ingaat over variant 1, benadrukte hij dat variant 3 – een voortzetting van de huidige coalitie – voor SGP/ChristenUnie een serieuze en reële optie blijft.
Volgens Boudewijn vertegenwoordigen SGP/ChristenUnie en CDA samen ruim 5300 ‘christelijk‑conservatieve’ stemmen, tegenover ongeveer 4400 voor Realistisch Ambacht, en juist dat deel van de achterban verdient volgens hem duidelijke aandacht bij de vorming van een nieuw college. Hoewel de fractie erkent dat optie 3 minder recht doet aan de verkiezingsuitslag, ziet zij deze voortzetting van de huidige coalitie wel als een stabiele en inhoudelijk logische combinatie. Vanuit de kring rond Realistisch Ambacht klinkt de zorg dat SGP‑ChristenUnie met deze formulering achter de formerende partij om zou proberen de oude coalitie te herstellen. Dat gebeurt juist op het moment dat Realistisch Ambacht het traditionele christelijke ‘motorblok’ buiten het college probeert te houden. Die gedachte leefde ook bij de VVD. Daan van den Wollenberg verwoordde het zo: hij kreeg “zo’n ongemakkelijk gevoel” dat zijn agenda ineens gevuld zou worden en er “op twee borden tegelijk” onderhandeld moest worden, iets waarvan hij zich afvroeg of het wel verstandig was.

Boudewijn: optie 3 ligt nadrukkelijk op tafel 

VVD: vragen over de voorkeursvariant
Daan van den Wollenberg (VVD) vroeg naar de motivatie achter de voorkeursvariant. Waarom specifiek VVD en CDA als derde en vierde partij? Heijkoop legde uit dat dit te maken had met bestuurlijke ervaring en signalen over kwalitatief goede wethouderskandidaten. De VVD toonde zich verder constructief en bereid tot gesprekken.

CDA: herkenning en terughoudendheid
Robert Calkhoven (CDA) herkende veel van de eigen voorkeuren in het rapport en benadrukte dat het CDA aan de voorkant transparant had willen zijn richting de achterban. Over deelname aan variant 2 bleef het CDA terughoudend, mede vanwege de discussie over de woonplaatsvereiste van een mogelijke wethouder. Het CDA schuift de huidige wethouder Steven van Die als kandidaat naar voren, die tegenwoordig in Rotterdam woont. Volgens Van den Wollenberg is de norm in de Gemeentewet dat een wethouder in de plaats woont waar hij wethouder is. Daar is een uitzondering op mogelijk. "Maar de uitzondering moet geen norm worden," aldus Van den Wollenberg. CDA-woordvoerder Robert Calkhoven antwoordde hierop dat men dit onderwerp niet onnodig moet gaan 'politiseren.'

Gemeentebelangen: geen vragen
Marjet Vogelaar (Gemeentebelangen) had geen aanvullende vragen. De recente breuk binnen de fractie bleek volgens Heijkoop geen invloed te hebben op de coalitievoorkeuren.

D66: bescheiden maar ambitieus
Hans Neijman (D66) prees de zorgvuldigheid van het proces en benadrukte dat D66 weliswaar een eenmansfractie is, maar zeker niet zonder ambitie. De partij ziet in meerdere varianten een rol voor zichzelf en kijkt uit naar de formatiegesprekken.

GroenLinks/PvdA: zorg over een te brede coalitie
Marjan Sierat (GroenLinks/PvdA) herkende zich in het rapport en waardeerde dat hun bescheiden opstelling correct was verwoord. Zij uitte zorgen over de omvang van een coalitie van 18 zetels, maar stond open voor gesprekken in andere varianten. De partij benadrukte dat de afgelopen vier jaar goed bestuurd waren en dat continuïteit ook waarde heeft.

Planning: snelle vervolgstappen richting formatie
Met de presentatie van het rapport is de informatieronde formeel afgerond. Realistisch Ambacht, als grootste partij en beoogd formateur, heeft aangekondigd binnen enkele dagen (op donderdag 16 en 17 april) gesprekken te voeren met alle partijen die dat wensen. Deze gesprekken zijn nadrukkelijk geen herhaling van de informatieronde, maar bedoeld om inhoudelijke overeenkomsten te verkennen en de bereidheid tot samenwerking te toetsen.

De verwachting is dat kort na deze gespreksronde openbaar wordt gemaakt met welke partijen Realistisch Ambacht de formatie wil starten. Daarmee kan de daadwerkelijke coalitievorming nog deze maand van start gaan.

Welke richting Ambacht uiteindelijk inslaat – de door Heijkoop aanbevolen variant 1, of de door SGP/ChristenUnie geopende deur naar variant 3 – zal de komende weken duidelijk worden.

​

​