HENDRIK-IDO-AMBACHT - De gemeente start direct met het verkennen van regionale opvangopties en alternatieven op het water voor Oekraïense ontheemden. Omdat de huidige overeenkomst voor het opvangschip aan het Citadelterrein op 1 juli 2027 afloopt, staat de gemeente voor een grote logistieke en maatschappelijke opgave. Dit meldde wethouder Oene Doevendans deze week tijdens een debat met (burger)raadsleden.

Bij de start van zijn beantwoording citeerde wethouder Doevendans het raadslid Marcel de Groot, die tijdens het debat had aangegeven dat 'regeren vooruitzien is'. Doevendans nam deze woorden dankbaar over: "Absoluut, en dat is ook precies de reden waarom we dit voorstel vandaag al bespreken. We moeten nu op heel korte termijn richtinggevende beslissingen nemen om te zien hoe we hier met dit probleem om kunnen gaan ."

Tegelijkertijd onderstreepte de wethouder de wettelijke plicht die de gemeente heeft. Doordat de Oekraïense ontheemden officieel staan ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente, heeft Ambacht de plicht om hen fatsoenlijk onderdak te bieden. Dit vloeit tevens voort uit de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB), die onlangs is verlengd tot maart 2028. Volgens Doevendans is dit de grootste opgave waar de gemeente momenteel voor staat, aangezien deze mensen recht hebben op een veilig dak boven hun hoofd.

Geen druk op de lokale woningmarkt
Meerdere fracties uitten scherpe zorgen over de reeds overbelaste sociale woningmarkt. Zij vroegen zich af of de 250 ontheemden in aanmerking komen voor een urgentieverklaring of voorrang op reguliere sociale huur- of koopwoningen.

Wethouder Doevendans kon hierover direct absolute helderheid verschaffen: "Ontheemden vallen onder de landelijke RTB-regeling. Deze status staat het wettelijk simpelweg niet toe om door te stromen naar reguliere sociale huurwoningen of sociale koopwoningen. De lokale woningmarkt voor onze eigen inwoners blijft hierdoor dus volledig buiten schot."

Waarom nu al gefaseerd afbouwen?
Verschillende fracties zetten vraagtekens bij het voorstel om parallel aan de gesprekken met de terreineigenaar direct te starten met een gefaseerde afbouw van de opvanglocatie. Zij vroegen zich af waarom de opvang niet simpelweg wordt gecontinueerd, aangezien de Europese richtlijn is verlengd en de locatie al drie jaar goed draait.

De wethouder legde uit dat dit een noodzakelijke en realistische keuze is om de logistieke druk beheersbaar te houden. Op de vraag over het tempo van de uitstroom gaf de wethouder aan dat er momenteel gemiddeld 4 tot 5 mensen per maand uitstromen. Door vrijkomende plekken niet opnieuw op te vullen, wordt de uiteindelijke impact zo klein mogelijk gehouden mocht de boot definitief moeten sluiten. Mocht de boot hierdoor op termijn halfleeg raken, dan stelt de wethouder gerust dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) deze plekken niet kan opeisen; dit zijn strikt gescheiden stromen. Wel zal de gemeente in dat scenario kijken naar de inzet van een kleinere boot.

Regionale samenwerking en de rol van Dordrecht
Er werd vanuit de raad ook gevraagd naar eventuele gesprekken met buurgemeente Dordrecht en hoe de samenwerking in de regio vorm krijgt. Doevendans benadrukte dat er een duidelijke escalatieladder klaarligt. Er wordt eerst binnen de regio gezocht, vervolgens binnen de provincie en pas in het uiterste geval landelijk. Concrete afspraken met Dordrecht zijn er nu nog niet, omdat de wethouder eerst de formele steun van de eigen gemeenteraad wil hebben. Zodra die er ligt, treedt hij in overleg met Dordrecht. De wethouder memoreerde dat Ambacht in het verleden collegiaal 50 ontheemden van Dordrecht heeft overgenomen, wat een goede basis legt voor de huidige gesprekken over een eventuele overname.

Doevendans: we hebben zorgplicht, opvang mogelijk ook in Dordrecht

Financiële risico's en transitiekosten
Verschillende partijen wilden weten wat de exacte hoogte van de transitiekosten is en welk financieel risico de gemeente loopt als het Rijk de kosten niet volledig dekt.

Volgens Doevendans is het op dit moment nog te vroeg voor een betrouwbare kostenraming, omdat nog niet bekend is welk scenario zich na 1 juli 2027 exact zal voordoen. Wel onderstreepte hij dat het financiële risico voor de gemeente naar verwachting beperkt is, aangezien de reguliere opvang door het Rijk wordt bekostigd. Om risico's te voorkomen, zal het college eventuele transitiekosten (zoals verhuizing of inrichting van een nieuwe locatie) altijd vooraf ter goedkeuring aan het Rijk voorleggen.

Betrokkenheid van ondernemers en bewoners
Vanuit de raad werd er aandacht gevraagd voor de lokale Ambachtse ondernemers bij wie veel Oekraïners inmiddels een baan hebben gevonden. Ook was er kritiek op de zinsnede in het raadsvoorstel dat communicatie en participatie 'niet van toepassing' zouden zijn, omdat de ontheemden inmiddels geworteld zijn en tijdig moeten weten waar ze aan toe zijn.

Wethouder Doevendans nam de suggestie over om de lokale ondernemers actief mee te nemen in het proces om te kijken of zij kansen of oplossingen zien om te helpen bij deze problematiek. Wat betreft de communicatie stelde hij dat grootschalige burgerparticipatie voor de inwoners van Ambacht nu nog te vroeg is. Echter, voor de Oekraïense bewoners op de boot zelf geldt het tegendeel: "Zij worden uiteraard vanaf het begin nauwgezet bij de plannen en de begroting van de boot betrokken. Zij moeten tijdig weten waar ze aan toe zijn."

Vervolgstappen
Op verzoek van de raad heeft de wethouder toegezegd de politieke partijen de komende periode permanent en nauwgezet via periodieke updates op de hoogte te houden van de voortgang in dit dossier. Het raadsvoorstel staat geagendeerd voor de besluitvormende gemeenteraadsvergadering van maandag 5 oktober 2026. Na een definitief akkoord starten de formele regionale gesprekken direct.

​