HENDRIK-IDO-AMBACHT - In het historische pand Den Brommert is op 22 augustus 2026 de nieuwe schoolplatenexpositie geopend. De tentoonstelling, samengesteld door Annemarie Fokker, trok zaterdag veel belangstellenden, familieleden en vertegenwoordigers van het Historisch Genootschap.

Drie sprekers gaven de opening hun eigen kleur: Arie Verhoeven, waarnemend voorzitter van het genootschap; Annemarie Fokker, samensteller van de expositie; en wethouder Jauharina Oelfke-ten Seldam, verantwoordelijk voor cultuur en onderwijs. Hun bijdragen vormden samen een rijk en persoonlijk beeld van de betekenis van schoolplaten: vroeger én nu.

In het verleden ligt het heden
De kern van de toespraak van Annemarie Fokker lag in een regel van de bekende dichter Willem Bilderdijk: In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal. "Die gedachte," zei Fokker. "Past perfect bij de wereld van de schoolplaten: beelden die generaties hebben gevormd, verhalen hebben doorgegeven en nog altijd herkenning oproepen. Deze tentoonstelling wil die verbinding tussen verleden en heden zichtbaar maken. Zichtbaar voor senioren die de platen nog kennen uit hun klaslokaal, én voor kinderen die ontdekken hoe onderwijs er vroeger uitzag."

Een leven lang liefde voor illustraties
Bij de voorbereidingen voor de tentoonstelling dook een bijzonder persoonlijk moment op. Annemarie Fokker vertelde hoe haar fascinatie al op jonge leeftijd begon. Als kind knipte ze plaatjes van tekenaar Cornelis Jetses uit kranten en tijdschriften en bewaarde die zorgvuldig in een sigarendoosje van haar vader.

Ook de schoolplaten van illustrator J.H. Isings hingen in haar klas; ze tekende ze na, bewaarde de tekeningen in een map. Haar meester zag haar enthousiasme en plakte de tekeningen op karton, zodat ze goed bewaard bleven. Tijdens het samenstellen van de expositie ging ze opnieuw op zoek naar die oude kindertekeningen — en vond ze ze terug (zie onderstaande tekening).

De afgelopen weken werkte ze intensief aan de tentoonstelling. De vakantieperiode gaf haar ruimte om er aan te werken, en ze bekende dat ze ervan had genoten: “Het is toch ook weer heel mooi om met die dingen van vroeger bezig te zijn. Het gaat allemaal voor je leven.”

De expositie toont een unieke verzameling platen van verschillende tekenaars (Koekoek, Jetses, Isings en van de Hulst) aangevuld met een belevenistafel en een korte documentaire over het klaslokaal van vroeger. Daarmee ontstaat een totaalervaring, die zowel informatief als nostalgisch is. 

​Arie Verhoeven: “tomeloze inzet” van Annemarie

Arie Verhoeven: een samenwerking met geschiedenis
Arie Verhoeven opende de bijeenkomst met een warm welkom aan alle aanwezigen, in het bijzonder aan de wethouder en de familie van Annemarie. Hij memoreerde dat de samenwerking met Annemarie al teruggaat tot 2007, toen zij samen een tentoonstelling maakten over de boeken van W.G. van de Hulst. Die expositie trok bezoekers uit het hele land en werd één van de best bezochte in de geschiedenis van het genootschap.

Verhoeven prees Annemarie’s tomeloze inzet en vertelde hoe de nieuwe tentoonstelling opnieuw een bijzonder project is geworden, met herkenning voor senioren én verwondering voor kinderen. Ook hij zei dat de schoolplaten een burg vormen tussen generaties. Ze roepen herinneringen op aan geschiedenislessen en natuuronderwijs “zoals het vroeger heette: kennis der natuur”. 

De tentoonstelling is volgens Verhoeven nadrukkelijk ook bedoeld voor kinderen. Zij kunnen samen met ouders of grootouders ontdekken hoe het schoolleven er vroeger uitzag. Alle basisscholen in het dorp hebben een brief of mail ontvangen met het verzoek dit onder de aandacht van ouders te brengen. Omdat scholen hebben toegezegd dit te delen, “rekenen we op veel belangstelling,” aldus de waarnemend voorzitter.

Wethouder Jauharina Oelfke met achter haar een modern digibord, de hedendaagse opvolger van de klassieke schoolplaat.

Wethouder Oelfke: schoolplaten als levend erfgoed én onderwijsbron
Wethouder Jauharina Oelfke, verantwoordelijk voor cultuur en onderwijs, nam de aanwezigen mee in een bredere blik op de betekenis van schoolplaten. Ze begon met een observatie die veel bezoekers deed glimlachen: het digibord dat tegenwoordig in elk klaslokaal hangt, heeft de plek ingenomen van de schoolplaat. Maar volgens haar is dat geen tegenstelling: het is een ontwikkeling die juist laat zien hoe onderwijs zich voortdurend vernieuwt. “Eigenlijk zijn schoolplaten voorlopers geweest van het digitale lesgeven,” zei ze. “Van grote tekeningen naar beelden, naar PowerPoints, en nu naar het digibord waarin alles zit.”

Daarmee plaatste ze de tentoonstelling in een verrassend actueel perspectief: de platen zijn niet alleen nostalgie, maar ook onderdeel van een langere lijn van visueel onderwijs. Ze vertelde dat ze, ondanks dat ze niet uit de klassieke schoolplatenperiode komt, sommige platen toch herkend, zoals dat van "aap, noot, mies." (zie onderstaande foto). Dat onderstreepte voor haar hoe diep deze beelden in het collectieve geheugen zitten.

Daarnaast wees de wethouder erop dat schoolplaten officieel erfgoedproducten zijn. Ze benadrukte dat de waarde ervan verder reikt dan het Historisch Genootschap alleen: het gaat om cultureel erfgoed dat de ontwikkeling van onderwijs zichtbaar maakt. En dat erfgoed leeft wereldwijd door. In landen in Azië en Afrika worden schoolplaten nog steeds gebruikt, omdat digitale middelen daar niet altijd beschikbaar zijn. “Het is naast erfgoed ook een product dat nog steeds functioneert,” zei ze. “En dat maakt het bijzonder dat een initiatief van een inwoner leidt tot zoiets moois als deze expositie.”

Ze vertelde dat ze “heel even had mogen spieken” bij de tentoonstelling beneden en dat de variatie en kwaliteit haar direct opvielen. De combinatie van platen, verhalen, documentaire en belevenistafel maakt de expositie volgens haar tot een waardevolle ervaring voor jong en oud.

Opening: ode aan onderwijs, illustratie en herinnering
Tot slot nodigde ze alle aanwezigen uit om samen naar beneden te gaan voor de officiële opening. Dat was als het ware een moment waarop de geschiedenis letterlijk tot leven kwam tussen de vele platen die Annemarie had verzameld.

Een schoolplaat wordt onthuld door de wethouder, André Rongen (expositiemeester) en Annemarie Fokker

Bezoekers konden daar de vele platen bewonderen: een unieke verzameling die nog niet eerder zo compleet in Ambacht is getoond. 

Na de onthulling... 

De expositie is een ode aan onderwijs, illustratiekunst en herinnering. En zoals Annemarie het verwoordde met Bilderdijk “In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal.”

"We hebben ze weer met genoegen bekeken"

De tentoonstelling is van 22 augustus t/m 24 oktober 2026.
Openingstijden: woensdag, vrijdag en zaterdag: ​13.30 tot 17.00 uur​

​