Alles over Ambacht...

Column

Willem Schneider Hendrik-Ido-Ambacht Hier vind je de column van Willem Schneider.

Wil je reageren op een van de artikelen?
Stuur hem dan een bericht op willemschneider@solcon.nl

onder ede beroepen (zaterdag 24 december 2011)

Rond de jaarwisseling zijn er altijd weer gemengde gevoelens: over wat achter ons ligt in het afgelopen jaar, over wat er in het nieuwe jaar staat te gebeuren.

Over wat ons staat te gebeuren, zijn we ongewis. Maar wat met ons is gebeurd, daar wil ik het met u eens over hebben. Niet zo zeer over de dorpspolitiek in Ambacht, maar over de dorpscultuur. Dan ook niet over dorpspolitieke mores van Ambacht. Nee, ik wil het wat breder trekken en kijken naar sociale mores in Ambacht en de regio uit het verleden. Een column over (vergeten) beroepen, en over de "rommelpotterij".

Beroepen met eed aflegging

Het komende jaar staan Ambacht twee ingrijpende dingen te wachten: er komt een nieuwe Wet Werk en Bijstand (met de nodige uitvoeringsproblemen) én er komt een nieuwe burgemeester. Ik sta stil in deze column bij de burgemeester (of beter zijn voorganger, die de naam Schout of Ambachtsheer droeg). Burgemeesters van vroeger hadden veel meer bevoegdheden als het gaat om “P&O”.

Voor sommige beroepen moest je in het (verre) verleden de eed afleggen aan de burgemeester of aan het kerkbestuur. Ook voor beroepen met een lage sociale status. Ik weet dat ik gevaar loop als ik de regionale geschiedenis induik, omdat mijn Zwijndrechtse “column-collega” een expert op dit gebied is! Desondanks ik ben enkele boeken sociale geschiedenis uit de regio ingedoken. Dan kom je leuke dingen tegen. Bijv. dat de burgemeester onder ede mensen benoemde, die een beroep hadden, dat nu niet meer bestaat.

Klapwaker

Aan welke beroepen denk ik dan? Wel, in de eerste plaats aan de klapwaker. Hij moest ten overstaan van het dorpsbestuur een eed afleggen. De klapwaker of klepperman was een soort nachtwaker, die waakte over de veiligheid van de inwoners. Bij brand, oproer, overstromingen en andere grote of kleinere rampen ging hij met de klepper rond om iedereen te waarschuwen. Dit deed hij met een houten klepper die ook wel “klap” werd genoemd. Deze bestond uit een houten bord dat aan een handvat kon worden vastgehouden. Op dit bord was een scharnierende hamer bevestigd, die een klepperend geluid maakte als de klapwaker de klap heen en weer bewoog. Ieder uur moest de klapwaker de klap driemaal slaan en luid en duidelijk aangeven hoe laat het was.

Toen had je dus al een soort eenpersoons beveiligingsbedrijfjes, zonder al die moderne elektronica, maar gewoon je ogen en oren goed open houden. Ook was hij vaak de stadsomroeper, die het nieuws omriep in het dorp of de stad. De inwoners moesten voor deze dienst (naar draagkracht) ‘’klappergeld’’ betalen. Hij werd door het dorpsbestuur aangesteld en moest de eed afleggen bij “den schout.”

Uit de regio kwam ik een besluit (of de ordonnantie) uit het jaar 1724(!) tegen, wat zo’n klapwachter moest doen. Daarin stond dat hij:

“in het omgaan gewapend zal zijn met een halve piek. Om 10 uur precies begint zijn wacht. Op elke lengte van 6 roeden moet hij de klap slaan en het uur uitroepen tot 4 uur incluis. Hij zal zich altijd nugeteren en bekwaam moeten houden en zich wachten voor vloeken, schelden en kwaadspreken. Hij moet letten op open deuren, vensters, op brand, dieverij, huisbraak, straatschenderij en hoog vloeden. Hij mag buitenhuis geen tabak rooken en moet voorbijgangers, die dat doen, waarschuwen en zoo nodig bekeuren”.

Turftonster

Zoals de naam al doet vermoeden, vulde de turftonster tonnen met turf. Turf was vroeger een belangrijke verwarmingsbron. Deze werd met schepen aangevoerd. Een turfschip was meestal een platbodemvaartuig. Aan boord van het schip werd de turf in manden gedaan door zgn. raapsters. De volle manden werden door turfhevers aan wal gedragen. Daar werden zij door de turftonsters overgeheveld in tonnen. De gage (beloning) van de tonster hing mede af van het soort turf wat getond moest worden (kort- of lange turf).

Dit beroep had een lage sociale status, vaak was het een weduwe om haar geld te kunnen verdienen. Toch moest zij een eed afleggen aan de schout van de gemeente. In Ridderkerk legde ze bijv. in 1723 de eed af dat “ik gemeene lants geregtigheid volgens de ordonnantie, getrouwelijk zal mainteneeren, als correctelijk nooteeren ende opregtelijk opgeven. Dat ik ten allen tijde sal bereid zijn, ten dienste van den Burger en andere, te Tonnen, de ton driemaal schudden en overhalen en den Burger ’t zijne te geven, ende door giften of gaven mij niet laten corrumperen”.

Vroedvrouw

Behalve de “uitgestorven” beroepen waren er ook “bestaande” beroepen waarbij men de eed aflegde bij de schout. Ik denk dan aan bijv. de vroedvrouw. Uit een ordinantie uit de regio van 1736 moest de vroedvrouw het volgende beloven:

“ik belove en sweere bij dezen dat ik de vrouwen die in barentsnoot sijn en daar ik bij gehaalt sal werden met alle bedenckelijke gemak en overleg mijns verstants in allen deelen de behulpsame hand sal bieden tot een gelukkige en voorspoedige verlossinge om soo veel mijn doenlijk is soo moeder als Kint in ’t leven te behouden ende dat ik de ongehuwde vrouwspersonen in ’t verlossen niet sal behulpsaam sijn voor dat sij mij onder Eede sullen verklaart hebben wie vader van haar kind is dat ik soo ’t Godt behaagt aanstonts sal komen te halen”.

Klare taal zou ik zeggen, zeker als het om de laatste zin gaat!

Hondeslager

Rond de jaarwisseling en kerst worden in regio veel kerkdiensten gehouden. Ook kwam ik een beroep tegen dat tegenwoordig niet bestaat. Dat was de hondeslager.

Heel vroeger moest het woord "hondslager" letterlijk opgevat worden. De honden, die in de kerk kwamen, moesten eruit geslagen worden. Later moest de hondeslager ordehandhavende taken ten aanzien van kinderen uitvoeren. Ook moest hij voorkomen dat er ruiten ingegooid werden. Kennelijk was het soms bar met het ingooien van ruiten. De aan hem gestelde eisen worden in de jaren 1622, 1625 en 1631 strenger.

De volgende eed werd door hem afgelegd aan het kerkbestuur: Belastende hiermede denszelven, alle onordentelijkheid omtrent den Heiligen Godsdienst ten allen tijde te weeren en soo veel doenlijk voor te koomen daar toe de honden uit de Kerke te weeren: alsmede het onordentelijk geraas en gespeel van de kinderen, in om en omtrent de voornoemde Kerk en godsdienst te beletten.

Rommelpotterij

Over kinderen en de jaarwisseling gesproken: een oude traditie was het verschijnsel “rommelpotterij”. Kinderen liepen bij de jaarwisseling en kerstmis in regio langs de deur om een zakcentje te krijgen. Oorspronkelijk gingen bedelmuzikanten ermee langs de deur, waarbij ze zelf hun versjes begeleidden. Of ze speelden samen met andere muzikanten.

Een rommelpot maakte je als kind zelf. Dat vergde wel enige voorbereiding. Het belangrijkste deel was een varkensblaas. Als je die had, ging je met een aantal kinderen langs de deur, je belde aan en als de deur geopend werd zei je een rijmpje op:

'k Heb zo lang met de rommelpot gelopen

'k Heb geen cent om een broodje te kopen

Laat het spel maar binnenkomen

Schippertje trek je zeiltje 's op

Gooi wat in m'n rommelpot

Rommelpotterij, rommetpotterij

Geef me 'n centje en dan ga 'k voorbij

Nu is dit maar één van de rijmpjes, ik kwam er veel meer tegen. Oudere lezers zullen zich deze traditie nog wel herinneren.

Dit waren zo wat mijmeringen uit het (verre) verleden, in een tijd waar er geen dualisme was in de gemeenteraad. In een tijd waar het dorpse karakter van Ambacht (en Zwijndrecht) nog echt “dorps” was: geen massakerken en hoge flats. Nee, het was een tijd waar de burgemeester het gewone personeel onder ede aanstelde, een tijd waar de kinderen langs de deuren gingen, niet om vuurwerk af te steken, maar liedjes voor je zongen.

Ja, waar is de tijd van het echte dorpse karakter en kleinschaligheid gebleven? Gelukkig is de oude dorpskerk er nog, een kerkgebouw waar vele (oud) Ambachters in hun jeugd kerkdiensten bijwoonden... En er ook nog naar kunnen terugkeren...

Gezegende kerstdagen en een gezond 2012 toegewenst!

Andere columns

Dit moet voldoende zijn voor het bloemetje op tafel10 mei 2012
Een Netwerkstad Zwijndrechtse Waard en een Voedselbank Zwijndrechtse Waard?7 apr 2012
U bent niet van onze gemeente. Klopt: ik ben katholiek 5 mrt 2012
Oeverloze discussies 2 feb 2012
Het (politieke) circus rond kerk en zwembad 10 nov 2011
Normaal doen is gekkenwerk27 sep 2011
In het Spoor der burgervaderen2 aug 2011
Reclame voor meer gemeentelijke inkomsten 9 jun 2011
Drechtsteden: een EU-proeftuin in het klein30 apr 2011
IJzige veiligheid16 mrt 2011
Kandidaten Drechtsteden laag op de verkiezingslijsten provincale staten9 feb 2011
2011: aandacht voor langdurige werklozen, vertrekkende wethouders en raadsleden 7 jan 2011
Moeilijk Nederlands: over een sing-in en een sjop9 dec 2010
Nieuw Dualisme: college neemt motie over, raad steunt unaniem overgenomen motie 6 nov 2010
Gemeente wil bezuinigen niet verbloemen 23 sep 2010
Politiek bedrijven in het centrum van de macht: over het CDA en de ChristenUnie 27 aug 2010
Vakantieperikelen9 jul 2010
Toeristische tips en tips tijdens een Drechtstedelijke trektocht 8 jul 2010
Eén op de vijf CDA-stemmers in Ambacht koos niet voor Balkenende 12 jun 2010
Discussie Drechtstedenbestuur 22 mei 2010
Wethouder zijn is een lot uit de loterij 9 apr 2010
Voorkeurstemmen6 mrt 2010
Zoek de verschillen 2 feb 2010
Van campagne naar champagne!29 dec 2009
Op werkvakantie28 okt 2009
Oogstjaar? 26 aug 2009
Dreamwaver: terug naar het verleden11 jul 2009
De Ambachtse kiezers laten de EP-verkiezingen links liggen5 jun 2009
Verkeer(d?)beleid: sprintend parkeren en fietspaden met wegen 2 mei 2009
Ballonnen doorprikken in het voorjaar16 mrt 2009
Burgergericht straffen4 feb 2009
Het wisselen van het jaar31 dec 2008
Het heerlijk avondje is gekomen24 nov 2008
Pieken en dalen22 okt 2008
Rood, Wit & Groen 8 sep 2008
Vakantietijd 26 jul 2008
Veni vidi Visie 5 mei 2008
Doorsluizen naar Ridderkerk 7 apr 2008
Pa Pinkelman 3 mrt 2008
Vraagt U maar... 2 jan 2008
Zo eind december en begin januari is het altijd gezellig 21 dec 2007
Discusieer ter uwer welzijn 23 okt 2007
Heeft u dat gevoel ook wel eens?18 sep 2007
Wolken van wijken 21 aug 2007
Bezinning 21 jul 2007
Houdt U van humor? 23 jun 2007
Een nieuwe lente, een nieuw geluid27 mrt 2007
Uitslag verkiezingen 13 feb 2007
Tsja....3 jan 2007
Rond de jaarwisseling... 22 dec 2006
De Oostendamse thriller 2 nov 2006
Begroting 2007 1 nov 2006
Van wijk tot nationaal 10 okt 2006
Minder democratie voor hetzelfde geld 12 sep 2006
De scholen beginnen weer 15 aug 2006
Zomeruitvoering 11 jul 2006
Journalist op oranje 12 jun 2006
Zoals de Zwijndrechtse waard in Ambacht is... 1 mei 2006
Wijken voor de netwerkstad? 1 apr 2006
Doet u ook met aan het spel: wie gaat met wie? 17 mrt 2006
Aan U de keus 15 feb 2006
Ouderen geven steuntje in de rug16 jan 2006
Armoede 24 dec 2005
Er gekleurd op staan 8 nov 2005
Concurrentie in welzijnsbezuinigingen 10 okt 2005
De nazomer lijkt wat van slag 5 sep 2005
Het hek van den Oostendam 13 jul 2005
Gouden tijden 13 jun 2005
Ambachtelijke Verdediging: oppositie in de fuik 23 mei 2005
Amusante politiek 18 apr 2005
Tien procent korting28 mrt 2005
Breiwerk21 feb 2005
Burgerraadsleden. Wie weet er raad mee? 15 jan 2005
Het einde van het jaar nadert8 nov 2004
Mandenmakerij: de prijs maakt de man(d)1 okt 2004
Bierpomp3 sep 2004
Noordoeversproject: geen oeverloze discussies 2 aug 2004
The process is ongoing1 jul 2004
Eigen Hof: vergeet-me-niet2 jun 2004
Bergen-Belsen1 mei 2004
Van Groen- naar jeugdpark2 apr 2004
In de herfst naar lucht happen 3 mrt 2004
Gemeente krijgt bijstand4 feb 2004
Meer BRAVO in dualisme3 jan 2004
Sociaal3 dec 2003
Wanneer ben je jarig Mathilde1 nov 2003
Communicatie2 okt 2003
De skaters kunnen nu gerust zijn2 sep 2003
Werd u er ook zo zweverig van?1 aug 2003
2002, een historisch jaar4 dec 2002
Algemene beschouwingen 1 nov 2002
Dualisme en DUMAS2 okt 2002
Sportieve politiek in de vorm van proefballonnen en tennistafels1 sep 2002
College en raad wacht met SMART op elkaar1 aug 2002
Een wijze raad houdt geen referendum3 jul 2002
De voorkeur van uw stem1 jun 2002
Blijft Ambacht de boot missen?3 mei 2002
Na rijp beraad een nieuwe raad3 apr 2002
De Ambachtse kiezer heeft gesproken4 mrt 2002
De raad wijkt en draagt de fakkels over2 feb 2002
Van Oud naar nieuw: komt tijd komt raad 2 jan 2002
Raad eens wie?3 dec 2001
De eindbalans1 nov 2001
Politiek Ambacht ontwaakt1 okt 2001
Zomerslaap10 jul 2001
Oostendam op de schop? 1 jun 2001
Wordt het Ambachts college nog sportiever?4 mei 2001
Theatraal: Kop van Zuid of Kop van Staart2 apr 2001
Is het parkeerbeleid geparkeerd?1 mrt 2001
't Ambacht van de burgemeester: bouw Drechtstad!3 feb 2001
Ambacht laat een veer: de ferry is foetsie!2 jan 2001
Duo-wethouders1 dec 2000
Begroting2 nov 2000
Prinsjesdag2 sep 2000
Raadslid: Van bestuurder naar controleur4 aug 2000
Jaarverslag1 jul 2000
Oostendam op de schop?1 jun 2000
Annex Ambacht1 mei 2000
Luxeprobleem in Ambacht4 apr 2000
Krommeweg: wat krom is wordt recht2 mrt 2000
Culturele ambities1 feb 2000
Nieuwjaarsfeest3 jan 2000
Tevredenheidsonderzoek2 dec 1999
Raadsinformatie- en Burgerinformatiesysteem1 nov 1999
"Is de weg krom?"1 okt 1999
Een nieuw jeugdcentrum4 sep 1999
Onderwijs in de Volgerlanden2 aug 1999
Ambacht zelfstandig3 mei 1999
Betere speelplaatsen voor kinderen1 apr 1999
De Brink3 mrt 1999
De Volgerlanden2 feb 1999